Serazat, 20 Subat 2001
Alpay Durduran
SAPLANIP KALMAYALIM
Sorunlar hep saplantilarla ilgilidir. Yoksa insanlar arasinda cozulemeyecek bir sorun olamaz. Bazi sorunlarda haklilik ileri surulerek cozume yanasilmiyorsa haklilik nedir diye sormak gerek. Once bilinmelidir ki sorunu surdurmek hakliligi anlamsizlastirir. Ilerde hakkini alacagina inanan insan erteleyebilir ama sorunu donusturerek islerin sarpa sarmamasi icin gerkenleri yapar ve daha buyuk sorunlar cikmasini onler. Buna da olanagi yoksa dostlar edinip islerin sarpa sarmamasi icin onlemler alir. Bunlari yapamiyorsa yani ne kendi onlem alamiyorsa ne de dost bulamiyorsa " Bize bizden baska dost yoktur " demek durumunda kalan yalniz kalmis bir cag disi varlik haline gelir. Bu gibilerin konu dis politika ise sorunlari hep kanayan bir yaradir ve devamli fatura oderler. Onun icin de agizlarindan sonuna kadar direnecegiz lafi dusmez ve baslarinda cok kahraman direnisciler bulunur.
. Bu gibilerin halleri artik bilimsel olarak incelenmis olup " Ilismeyelim de bela cikmasin " diye ele alinirlar. Bela cikaracaklarina inanildigi icin muhataplari dozu ayarlanmis baski uygulamakla yetinirler.
Bu durumu anlamak ve ona gore hareket etmek gerek. Halbuki bu durumun kurbanlari vardir. Genellikle de hem icerde hem disarda kurbanlari vardir. Onlar " Bize yardimci olmuyorlar " diye dozu ayarlanmis baski uygulayanlari suclarlar. Doz tabii ki yalniz bela cikarma siniri da olmayabilir. Daha asagida bir yerde de tutulabilir. Ornegin ilgili ulkeden baska turlu yararlar elde etmekte olanlar onlari kaybetmemek icin de sinir saptarlar.
Boyle bir ulkede yasayanlar yonetimin kahramanlari tarafindan beyinleri yikanmamis kisilerse sorunlardan kurtulmak icin birseyler yapmak isteyeceklerdir. Herkes birseyler yapmaya kalmaz, kalkanlar olur. Onlar ulke yonetiminin durumuna gore mucadele yollari secerler. Mucedele etkili oldugu oranda ceremesini cekerler. Basarili olamazlarsa cereme de bitmez. Demokratik bir toplum mucadele edenlerin fikrinde olmayanlar cogunluk bile olsa onlarin gucleri oraninda etkili olmalarina olanak verilmesini saglar. Demokratik degilse demokratik olmasini isteyenler de onlara destek olur. Ancak demokrasiyi anlamak kolay degil. Demokrasiyi cogunlugun yonetimi olarak kabul edenler ve azinlik goruslerinin etkili olmasinin yollarini bilmeyenler ezici cogunlukta ise orada demokrasi kavgasi da olmaz, demokrasi ugruna baska gorusluleri desteklemeye kalkanlar da pek az gorulur.
Bir ornek vereyim. Ozgurluk ve dayanisma Partisi, Kibrislilar'in kendi kararlarina saygi gosterir ama Kibris konusunda hem fikir olmadiklarinin haklarini agza almaz. Kibris'ta demokrasinin kisisel ozgurluklere daha az dokunulmasi nedeniyle daha ileri oldugu kanisindadir. Zaten Turkiye'de de demokratik bir devlet isterken nasil bir kurumlasma olmasi gerektigi konusunda somutlasamaz. Diger partiler ise sadece kendi ideolojileri dogrultusunda Kibris'a bakarlar ve ellerine guc gecerse iktidardan farksiz dayatmalar yapacak gibi gorunurler.
Nasil azinliklar etkili olabilir, ne kadar etkili olma haklari vardir? Cagin sorusu bu.
Demokraside ileri ulkelerde oy hesaplarinin secimlerde harcanan para ile orantili cikmasi hayal kirici gibidir. Gerci para herseyin degerini olcmek icin giderek artan bir yol olarak ortaya cikmistir ama siyaset para ile olculemiyor. Yani en cok parayi harcayana en cok oy cikmasin diye alinan partilere veya adaylara bagis sinirlamasi ve adaylara aldiklari oy oraninda veya topladiklari bagislara orantili devlet yardimlari ve kelle basina yardimlar uygulansa da sonuc tatmin edici olmuyor. Olmadigini kaniti da bizzat secimlerin sonularidir. Daha cok para harcayan daha cok oy alir kurali, toplanan bagis orani ile belirleniyor. Devlet yardimlarinin bunu degistirdiginin ornegine rastlanmiyor.
Okuyuculara ilk olarak bunu soruyorum: Ne yapmali ki secimlerde eski buyuk bir partiye dahil olmadan etkili olmak mumkun olsun?
Tabii devlet yonetimine azinlik goruslerinin etkili olmasi sadece secimlere kalmamali. Her zaman etkili olmanin yollari kurumlasmanin icinde bulunmali. Birinci yol secimlerde bize oy kaybettireblir endisesi yaratarak azinlik gorusleri etkili olabilirler. Ama ozellikle secimlerin uzakta oldugu durumlarda iktidar umursamazlik icindedir ve halkin hafizasinin unutma ile hastalikli oldugunu bilirler. Kendileri de baski ve tehditlerle unutkanligi gelistirirler. Malum, korku beyinlerd unutulmus olaylar bolgeleri olusturur.
Bu nedenledir ki secimleri etkileme tehdidi ile azinlik goruslerinin etkili olmasi olanagi cok zayiftir. Demokraside ilerlemis devletlerde hafiza kaybi az oldugu icin oralarda daha fazla olanak vardir. O kadar ki hukumetler istifa bile ederler. Ama bu duruma azinlik goruslulerin her zaman etkili olabilecek kurumlarda resen hareket edebilcek durumlarda olmalari yuzunden ulasilabilmistir.
Azinlik goruslulerin her zaman etkili olmalarini saglayan kurumlasmalar nelerdir? Bu da ikinci sorum. Kolaya almayin, bu konu son devirlerin sonuc vermeye basladigi yep yeni bir konudur ve surekli gelismektedir. Ingiltere'de hala daha bilgi alma hakki yasasi cikarilamadigina gore isin zorlugu anlasilabilir.
Bu iki soruyu yanitlanmaya birakayim. Daha sonar incelerim. Esas konuya geceyim.
Sorunlarla yasayan bir ulkenin yonetimine karsi mucadele demokrasi yoklugundan icinden zor cikilan bir durumdadir. Bakin Irak'a. Orada yonetim halki ezmekte, her tur insanlik disi yollarla azinliklari yok etmeye kalkmakta ve kendi kullarini dahi ahlak disi yontemlere itiraz edemeyecek hale getirmektedir. Ama ona karsi mucadele dusmanla isbirligi sayilacagindan kolay yutulacak sey degildir. Kurtler'in haklarini savunsa Irak'in Amerikan seytani ile bolunmesi tezgahina katilmak, Siiler'in haklarina ses etse gene ayni. Basari icin Amerika ve muttefiklerinin destegini almaya kalksa dusmanla isbirligi ve ajanlik suclamasi ile karsilasacak.
Vay benim kuru kafam deyip dusun babam dusun.
Onun icin sorunlari cozme tekniklerini hatirlatip yonetimlerinin sorun cozmeyle ilgilenmediklerini anlatarak sorunun cozum seklini tartismadan da insanlarin gorebilecegi yollari anlatalim ve kim ki sorunu cozmek icin bir saplanti yaratir ve onun icin olurum derse sorunu cozmemeye kararli oldugunu gosterelim derim.
Sorun cozmek isterse insane saplanip kalmamalidir.